به گزارش مشهدنیوز، بررسی این سفرها نشان می دهد که دیپلماسی دولت پزشکیان در این بازه، بیش از آنکه بر سفرهای متعدد به پایتخت های غربی استوار باشد، بر شرق، همسایگان، سازوکارهای چندجانبه و مدیریت بحران های منطقه ای متمرکز بوده است. در عین حال، سفر نیویورک نیز نشان داد که این رویکرد به معنای کنار گذاشتن دیپلماسی جهانی و کانال های ارتباطی با غرب نبوده است.

چین؛ آغاز سال دیپلماسی خارجی با نگاه به شرق

پزشکیان ۹ شهریور ۱۴۰۴ عازم چین شد و در بیست و پنجمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در تیانجین شرکت کرد. در حاشیه این اجلاس، دیدارهای دوجانبه با مقام های چین و دیگر رهبران حاضر نیز انجام شد. حضور رئیس جمهوری ایران در چنین سطحی، از یک سو اهمیت عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای را نشان می داد و از سوی دیگر، فرصتی برای پیگیری روابط راهبردی تهران و پکن فراهم کرد.

دیدار با شی جین پینگ، رئیس جمهوری چین، و ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، از مهمترین برنامه های این سفر بود. در این دیدارها، موضوع توسعه همکاری های دوجانبه و اجرای توافق های بلندمدت ایران با دو کشور مورد توجه قرار گرفت.

از منظر تحلیلی، سفر چین را می توان نقطه شروع یک دوره فعال در سیاست خارجی پزشکیان دانست؛ دوره ای که در آن، تهران تلاش کرد ظرفیت های سازمان های منطقه ای و روابط با قدرت های شرقی را برای کاهش آثار فشارهای خارجی و گسترش همکاری های اقتصادی و سیاسی فعال کند. با این حال، وزن اصلی این سفر در حوزه سیاسی و راهبردی بود و نباید دستاوردهای آن را صرفا با میزان قراردادهای اقتصادی جدید سنجید.

قطر؛ دیپلماسی بحران در نخستین آزمون منطقه‌ای

تنها حدود دو هفته بعد، پزشکیان در ۲۴ شهریور راهی دوحه شد تا در نشست اضطراری سران کشورهای عربی-اسلامی درباره حمله رژیم صهیونیستی به قطر شرکت کند. ماهیت این سفر با سفر چین تفاوت داشت؛ در اینجا هدف اصلی، رایزنی سیاسی-امنیتی و تلاش برای ایجاد موضع هماهنگ میان کشورهای اسلامی در برابر تشدید بحران منطقه‌ای بود.

حضور رئیس جمهوری ایران در دوحه، فرصتی برای گفتگو با رهبران کشورهای منطقه و انتقال دیدگاه تهران درباره تحولات امنیتی خلیج فارس و جنگ فراهم کرد. از این منظر، سفر قطر نشان داد که سیاست خارجی دولت چهاردهم، در کنار نگاه به شرق، به مناسبات با کشورهای اسلامی و همسایگان جنوبی نیز توجه ویژه دارد.

اهمیت این سفر را باید در شرایط زمانی آن نیز دید. سفر قطر بلافاصله پس از سفر چین انجام شد و عملا دو ضلع متفاوت از دیپلماسی دولت را در فاصله ای کوتاه به نمایش گذاشت: تعامل راهبردی با قدرت های شرقی و مدیریت روابط منطقه ای در جهان اسلام.
نیویورک؛ بازگشت دیپلماسی ایران به تریبون جهانی

سومین سفر خارجی پزشکیان در این بازه، سفر اول تا پنجم مهر ۱۴۰۴ به نیویورک برای شرکت در هشتادمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل بود. پزشکیان در این سفر علاوه بر سخنرانی در مجمع عمومی، مجموعه ای از دیدارهای دوجانبه و چندجانبه را با مقام های کشورهای مختلف و مسئولان سازمان ملل انجام داد.

نیویورک از این جهت با دو سفر قبلی متفاوت بود که مخاطب اصلی دیپلماسی پزشکیان، نه یک کشور یا یک منطقه خاص، بلکه مجموعه جامعه بین‌المللی بود. تشریح دیدگاه ایران درباره تحولات منطقه، جنگ، تحریم ها، پرونده هسته ای و روابط تهران با غرب، بخش مهمی از برنامه های رئیس جمهوری را تشکیل می داد.

از منظر تحلیلی، حضور در نیویورک نشان داد که سیاست «نگاه به شرق» در دولت پزشکیان به معنای حذف دیپلماسی غرب یا چندجانبه گرایی نیست. تهران در همان دوره‌ای که روابط خود با چین و روسیه را تقویت می کرد، تلاش داشت کانال های گفتگو با اروپا و دیگر بازیگران بین المللی را نیز باز نگه دارد. بنابراین، نیویورک را می توان ضلع چندجانبه و جهانی سیاست خارجی دولت در این دوره دانست.

قزاقستان و ترکمنستان؛ دیپلماسی همسایگی و کریدورهای منطقه ای

چهارمین سفر پزشکیان در این دوره، ۱۹ تا ۲۱ آذر ۱۴۰۴ انجام شد و یک تور دو کشوری در آسیای مرکزی بود. رئیس جمهوری ابتدا به آستانه رفت و سپس راهی عشق آباد شد. در قزاقستان، روابط اقتصادی، تجاری و ترانزیتی و ظرفیت های همکاری منطقه ای مورد توجه قرار گرفت. در ترکمنستان نیز پزشکیان در برنامه های مربوط به سی امین سالگرد بی طرفی دائم این کشور شرکت کرد.

این سفر از نظر جغرافیای سیاسی اهمیت ویژه ای داشت. آسیای مرکزی در سال های اخیر به یکی از مسیرهای مهم رقابت و همکاری قدرت های بزرگ تبدیل شده و برای ایران نیز از منظر دسترسی به بازارها، کریدورهای حمل و نقل، تجارت با اوراسیا و ارتباط با شرق اهمیت فزاینده ای پیدا کرده است.

از این منظر، سفر قزاقستان و ترکمنستان را می توان نمونه روشن تری از دیپلماسی همسایگی و دیپلماسی اقتصادی دولت پزشکیان دانست؛ دیپلماسی ای که در آن، سیاست خارجی تنها به رایزنی سیاسی محدود نمی شود و موضوعاتی مانند حمل و نقل، تجارت، انرژی و اتصال منطقه ای نیز جایگاه مهمی پیدا می کنند.

پاکستان؛ بازگشت به دیپلماسی خارجی پس از یک وقفه طولانی

پنجمین و آخرین سفر خارجی پزشکیان در این بازه، ۲ تیر ۱۴۰۵ و با سفر به پاکستان انجام شد. این سفر از نظر زمانی نیز قابل توجه بود؛ زیرا پس از سفر آذرماه به آسیای مرکزی، برای مدتی سفر خارجی رئیس جمهوری متوقف شده بود. پاکستان نخستین مقصد خارجی پزشکیان پس از این وقفه بود.

در اسلام آباد، روابط دوجانبه، تجارت، انرژی، امنیت مرزها، مبارزه با تروریسم و همکاری های منطقه ای از محورهای مذاکرات بود. در کنار این موضوعات، جایگاه پاکستان در تحولات مربوط به ایران و آمریکا نیز اهمیت ویژه ای داشت. نقش اسلام آباد در تلاش های دیپلماتیک برای کاهش تنش و انتقال پیام میان تهران و واشنگتن، به اهمیت سیاسی این سفر افزوده بود. گزارش های ایرنا نیز بر ادامه تلاش های میانجیگرانه پاکستان میان ایران و آمریکا تاکید کرده اند.

از این منظر، سفر پاکستان را می توان متفاوت ترین سفر این دوره دانست؛ زیرا در آن، سیاست همسایگی، امنیت منطقه ای و دیپلماسی بحران همزمان در کنار یکدیگر قرار گرفتند. اهمیت پاکستان برای ایران نیز صرفا به همسایگی محدود نمی شود؛ مرز مشترک، پیوندهای تاریخی و فرهنگی، ظرفیت های تجاری و جایگاه اسلام آباد در معادلات جنوب آسیا، این کشور را به یکی از بازیگران مهم سیاست خارجی تهران تبدیل کرده است.

جمع بندی؛ دیپلماسی پزشکیان از شرق تا همسایگان

بررسی این پنج سفر نشان می دهد که سیاست خارجی دولت چهاردهم در این بازه زمانی را نمی توان صرفا با عنوان «نگاه به شرق» توضیح داد. چین و سازمان همکاری شانگهای، قطر و جهان اسلام، نیویورک و نظام چندجانبه بین المللی، آسیای مرکزی و سرانجام پاکستان هر یک بخشی از یک الگوی گسترده تر را شکل می دهند؛ الگویی که در مرکز آن، تلاش برای فعال نگه داشتن روابط ایران با طیف متنوعی از قدرت ها و بازیگران منطقه ای قرار دارد.

از مجموع این سفرها، چهار ویژگی برجسته قابل مشاهده است: تقویت روابط با قدرت های شرقی، اولویت دادن به همسایگان، توجه به مسیرهای ترانزیتی و اقتصادی منطقه و استفاده از دیپلماسی برای مدیریت بحران های امنیتی. در این میان، سفر نیویورک یک استثنا از نظر جغرافیایی بود، اما حتی آن سفر نیز در چارچوب تلاش برای حفظ ارتباط با طیف گسترده ای از کشورها و نهادهای بین المللی قابل تحلیل است.

نکته قابل توجه دیگر، تمرکز زمانی سفرها در نیمه نخست این بازه است. چین، قطر، نیویورک و سپس قزاقستان و ترکمنستان در فاصله شهریور تا آذر ۱۴۰۴ انجام شدند و پس از آن، تا سفر پاکستان در تیر ۱۴۰۵ وقفه ای طولانی در سفرهای خارجی رئیس جمهوری شکل گرفت. بنابراین، کارنامه یک ساله سفرهای خارجی پزشکیان بیش از آنکه تصویر یک دیپلماسی مبتنی بر سفرهای متعدد و پراکنده باشد، نشان دهنده چند سفر هدفمند با دستورکارهای متفاوت اما مرتبط است.

در یک جمع بندی کلی، می توان گفت مسیر سفرهای خارجی پزشکیان در این یک سال از «نگاه به شرق» به «سیاست همسایگی» و سپس «دیپلماسی بحران» امتداد یافته است؛ مسیری که در آن، تهران همزمان تلاش کرده روابط راهبردی خود با شرق را توسعه دهد، مناسبات با کشورهای منطقه را تقویت کند و در بزنگاه های بین المللی و امنیتی، کانال های دیپلماتیک خود را فعال نگه دارد.

سیگنال های جدید دیپلماتیک در منطقه/ از دعوت ایران به توافق مکه تا سفر عاصم منیر به تهران

سیگنال های جدید دیپلماتیک در منطقه/ از دعوت ایران به توافق مکه تا سفر عاصم منیر به تهران در حالی که تنش میان ایران و آمریکا همچنان بر سر تنگه هرمز، تحریم‌ها و آینده مذاکرات ادامه دارد، مجموعه‌ای از تحولات تازه از فعال‌تر شدن مسیرهای دیپلماتیک منطقه‌ای حکایت دارد؛ از تأکید مسعود پزشکیان بر ضرورت […]

 23 آگوست 2026

آغاز اقتدار دیپلماسی از درون مرزها

آغاز مذاکرات فنی ایران و آمریکا در سوئیس

آغاز نشست چهارجانبه صلح در سالن اجلاس سوئیس